Priče iz muzeja
Tragovi ruku, tragovi znanja – muzejska biblioteka
U tišini muzejske biblioteke čuvaju se knjige koje nisu samo nosioci znanja, već i svedoci jednog vremena. Na njihovim stranicama ostali su tragovi ruku koje su ih listale, potpisi, beleške, pečati, diskretni zapisi o svakodnevnom radu apotekara i njihovoj posvećenosti nauci i profesiji.
Biblioteka Muzeja za istoriju farmacije predstavlja dragocen sloj kulturnog i naučnog nasleđa, nastao iz profesionalnog i intelektualnog razvoja farmaceuta u Srbiji. Njenu osnovu čini stručna literatura iz oblasti farmacije i medicine, dopunjena delima iz srodnih disciplina, kao i manjim brojem knjiga opšteg sadržaja i notnih zapisa. Zbirka nije planski formirana, već je oblikovana kroz vreme, kao autentičan odraz znanja, prakse i interesovanja svojih vlasnika.
Identitet nekadašnjih vlasnika prepoznajemo zahvaljujući ex libris oznakama, pečatima apoteka, potpisima i beleškama. Upravo ovi tragovi omogućavaju rekonstrukciju puteva kojima su knjige prolazile, od apoteka i privatnih biblioteka do muzejske zbirke. Dodatno, svaku knjigu pretvaraju u jedinstven istorijski dokument, spoj nauke, ličnog iskustva i profesionalnog identiteta.
Fond obuhvata knjige iz istorijski značajnih apoteka, kao i ličnih biblioteka farmaceuta i naučnika čime se osvetljava razvoj farmaceutske prakse u Srbiji. Struktura zbirke svedoči o visokom nivou stručnosti i praćenju evropskih naučnih tokova. Pored udžbenika dominantno mesto zauzima literatura korišćena u svakodnevnom radu koja omogućava uvid u način pripreme lekova, dostupnost supstanci i nivo obrazovanja.
Posebnu vrednost čini Fond stare i retke knjige u kojem se nalaze primerci čak iz 16. veka. Najstarije delo je De Medica Materia iz 1547. godine koje potvrđuje kontinuitet znanja i povezanost sa širim evropskim kulturnim prostorom.
Biblioteka muzeja čuva ne samo knjige, već i priče o znanju koje se prenosilo, profesiji koja se razvijala i o ljudima koji su kroz svoj rad oblikovali istoriju farmacije u Srbiji.
Deo fonda stare i retke knjige je digitalizovan i dostupan javnosti:
https://претражива.срб/преглед/фармацеутски-факултет
Boginja koja je zdravlju dala ime
U okviru ciklusa Priče iz muzeja predstavljamo Higiju – boginju zdravlja i jednu od najznačajnijih figura antičke medicinske simbolike.
U antičkoj mitologiji Higija je kći Eskulapa i zaštitnica zdravlja i apotekarske profesije. Još u antičko doba prikazivana je kao mlada žena koja u ruci drži zmiju i posudu sa vodom. Njeno ime na grčkom jeziku znači „lečiti“ i „doneti zdravlje“, a sačuvano je i do danas u reči higijena.
Higijena podrazumeva niz mera vezanih za čistoću i red, koje obezbeđuju očuvanje zdravlja i kao takva predstavlja temelj preventivne medicine.
O značaju Higije u antičkom svetu govori i činjenica da joj je posvećena Orfička himna (br. 67) kao i to da se njeno ime priziva već na samom početku Hipokratove zakletve koja je nastala na prelazu iz V u IV vek p. n.e.
Simbolizam Higijinih atributa
Zmija i voda – dva snažna simbola obnove, ravnoteže i života.
Zmija je atribut Eskulapa i Higije. Simbolizuje budnost i stalni oprez u očuvanju unutrašnje ravnoteže čiji gubitak vodi ka bolesti. Zbog odbacivanja stare i obnavljanja kože, zmija je simbol podmlađivanja i regeneracije. Njeno povezivanje sa zemljom i podzemljem dodatno naglašava ideju cikličnosti – neprekidne smene života, smrti i ponovnog rađanja.
Voda predstavlja životnu snagu prirode. U simboličkom smislu ona je izvor svega postojećeg, ali i sredstvo pročišćenja i povratka prvobitnoj čistoći. Uranjanje u vodu istovremeno označava i poništenje i obnovu.
Higija – princip reda i sklada
Za antički svet fizičko zdravlje je bilo neraskidivo povezano sa zdravljem duše. Među pitagorejcima zdravlje je značilo ravnotežu i harmonično jedinstvo tela i duha, a pozdrav „Hugieia!“ bio je izraz želje za celovitim blagostanjem.
Higija personifikuje upravo taj princip reda i sklada – ravnotežu kao osnovu zdravlja.
HIGIJA, reljef
Autor: Mihalj Kara, Novi Sad, 1931.
(delo je namenski naručeno za fasadu apoteke mr Andrije Mirkovića koju je otvorio u Novom Sadu u Bulevaru Kraljice Marije 1931. godine)
